Μια νοσταλγική αναδρομή στο Θέατρο Σκιών

Μια αναδρομή στα Θέατρα Σκιών μας ταξιδεύει πίσω στις χώρες της Ασίας, όπως είναι η Ταϋλάνδη, η Κίνα, η Ινδία. Η κάθε χώρα ξεχωριστά ξεδιπλώνει την ιστορία της, οδηγώντας τον λαό να αποζήτα την παρουσία των ηρώων της τότε εποχής, μυθικών αλλά και πραγματικών, ημίθεων και θνητών μέσα από τα Θέατρα Σκιών.

Το οδοιπορικό των Θεάτρων σκιών μας πηγαίνει στην Άπω Ανατολή και πολύ αργότερα στις χώρες της Βαλκανικής και της Μεσογείου. Τα πρώτα δείγματα βρίσκονται στην Ινδία και απεικονίζονται με στοιχεία από ήρωες του έπους Μαχαμπαράτα, που απεικονίζει την μάχη μεταξύ των ανθρώπων για εξουσία.

Αργότερα, το Θέατρο σκιών στην Κίνα αναπαριστούσε καταστροφικά γεγονότα με την μορφή σκιάς σε έναν σκοτεινό χώρο. Το κινέζικο Θέατρο σκιών ήταν εκείνο που εξέλιξε την τέχνη, δίνοντας έμφαση στην χαρακτική, την μουσική, αργότερα την μίμηση αλλά και την ζωγραφική, δίνοντας με αυτό τον τρόπο την σημερινή γνώριμη μορφή του Θεάτρου σκιών.

Το Θέατρο σκιών χρησιμοποιήθηκε ως εκπαιδευτικό μέσο σε μαθητές, ενώ στην Αίγυπτο είχε την μεγαλύτερη αποδοχή από τον κόσμο. Σε κάθε χώρα οι πηγές που αντλούσαν τα έργα προέρχονταν πάντα από τις καταβολές κάθε κοινωνίας ξεχωριστά.

Η δημιουργία των λαϊκών ηρώων δεν άφησε το Βυζάντιο ανεπηρέαστο, αφού αντικατοπτριζόταν σε αυτούς η θρησκευτική υπόσταση αλλά και η καθημερινή ζωή των απλών πολιτών στην Κωνσταντινούπολη με την ονομασία Βυζαντινός μίμος. Σε αναφορές φαίνεται πως η Οθωμανική αυτοκρατορία θεωρούσε κατώτερη τέχνη το Θέατρο σε σχέση με άλλες τέχνες όπως ήταν η ποίηση ή η πεζογραφία, καθώς επίσης υπήρχαν θρησκευτικοί περιορισμοί αφού δεν επιτρεπόταν η μίμηση σε υπαρκτά πρόσωπα. Έτσι λοιπόν το Θέατρο περιοριζόταν στα λαϊκά στρώματα και απαρτίζονταν κυρίως από Έλληνες, Εβραίους αλλά και Αρμένιους που ζούσαν τότε στην περιοχή.

Με την κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους, ο Βυζαντινός μίμος έγινε φιγούρα του Θεάτρου Σκιών ενώ άρχισε η διάδοσή του στις χώρες των Βαλκανίων. Χρησιμοποιήθηκαν οι λαβίδες που στηρίζονταν οι ήρωες και χρησιμοποιούσαν οι καραγκιοζοπαίχτες πίσω από ένα ζωγραφισμένο πανί, ενώ πολλές φορές υπήρχε ζωντανή ορχήστρα και το πανί φωτιζόταν από την πίσω πλευρά.

Με την απελευθέρωση από τους Τούρκους το 1830 οι Έλληνες καραγκιοζοπαίχτες άρχισαν να δίνουν παραστάσεις σε πολλές περιοχές ανά την χώρα. Ο λαός όμως δεν μπορούσε να προσαρμοστεί και να ταυτιστεί με ήρωες άλλων χωρών. Γι’ αυτό και ήταν απαραίτητη η εξέλιξή τους για να προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα.

Η φτώχεια, η ανέχεια, η πείνα ενίσχυαν την ανάγκη των πολιτών να σαρκάζουν την καθημερινότητά τους μέσα από το Θέατρο σκιών. Οι οικογένειες έσπευδαν να θαυμάσουν από κοντά τον φτωχό τους ήρωα που πάντα έβρισκε τρόπους να επιβιώσει μέσα από αστεία γεγονότα, ενώ όταν χρειαζόταν ύψωνε το ανάστημά του στην εξουσία προσπαθώντας να βρει τον τρόπο να ζήσει τον εαυτό του αλλά και την οικογένειά του.

Οι χαρακτήρες που προσαρμόστηκαν στα ελληνικά δεδομένα είχαν φιγούρες από πολλές περιοχές της Ελλάδας: ο Νιόνιος από την Ζάκυνθο, ο μπάρμπα Γιώργος από την Ρούμελη, ο Μανούσος από την Κρήτη κ.α.

Όλοι τους συνέβαλαν στην ηθική υποστήριξη των πολιτών, ενώ πολλοί καραγκιοζοπαίχτες έμειναν στην ιστορία συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην λαϊκή παράδοση.